دولت رانتیر آن اندازه در منجلاب استبداد فرو میرود که فساد در لایه های مختلف آن ریشه دوانیده و سیستماتیک میشود. اصلاحات و شیفت پارادایم را نمیپذیرد و کوچک ترین نقد و تعریضی را برنمیتابد. بزرگترین دشمن دولت رانتیر ، خود آن دولت است. این دولت نهایتاً از درون دچار خود فروپاشی و اضمحلال میشود و بیماری چنان در ساختار و بافتار او رسوب کرده و رسوخ مییابد که دیگر امیدی به درمان او نیست و باید به مرگ او راضی شد. در خاورمیانه ی نفتی اما فراوان نمونه هست از دولت رانتیر ، خاصه در صد سال گذشته که نفت آمد ، دولت های نفتی نیز در پی او برآمدند! و البته که خیلی از مدار حقیقت دور نیست اگر مدعی باشیم ، آشوب و تنش و آتشی که از جان و کالبد خاورمیانه زبانه میکشد، با وابستگی او به درآمدهای نفتی و استقرار دولت رانتیر در آن بی ارتباط نیست.
بی اتکایی دولت رانتیر به مردم ، با همه سرمایه و توانی که آن دولت برای تأمین هزینه ابزارهای مهارساز نیروی اجتماعی به کار میگیرد، چنان پایه های آن دولت را هر چه هم فربه و گشاد ه دست ، متزلزل میسازد که با فوت مردم مدهوش و با طوفان آنها خاموش میشود. عجیب آنکه عناصر این دولت ها نیز دچار میزانی از فرعونیت و بتوارگی میشوند که استبداد در آ نها متجلی و متبلور میگردد. فی المثل پابرهنه ای که مردم رشید و بالغ و مبعوث را به حدی از صغیری و طفیلی میکشاند که برای رفت و آمد آ نها نسخه میپیچد.
میگوید اگر خواستند بروند مشهد ، معنی ندارد که سر راه بروند شاهرود یا گرگان. این حد وقیح . این اندازه بی ملاحظه. و مگر او نمی داند که در این ملک و سرزمین ، بنزین اسم رمز آشوب و اعتراض است . مگر او از آمار ده میلیون نفری که با تپسی و اسنپ امرار معاش میکنند بی خبر است.
مگر ذهن او خالی از جزئیات طرح رزاق در مناطق مرزی شرق کشور است. و مگر او نمیداند که در سوئیس حرف نمیزند. در ایران بعد از جنگهای ۱۲ و ۳۹ روزه و پسا ۱۹ و ۱۸ دی سخن میگوید. ایرانی که نجیبانه دلار ۲۷۰ هزارتومانی را تاب آورده و دم نزده است. آیا سزاست که بر این خرمن ، قطره ای از بنزین بریزد و دشمن را برای حمله سوم ، تحریک نماید.
گاه با خود می اندیشم چرا با این قبیل ، خدعه گران و تنش آفرینان برخورد نمیشود و همچنان صدرنشینی شان تداوم دارد ، غافل از این که اینها زبان همان دولت رانتیریِ هستند که حکایت پُرآ ب چشم آن را گفتیم و راستی چرا چاقو باید دسته خود را ببُرد. همین.
پی نوشت:
این مقاله آماده شده بود که از تعبیر زشت یکی از افراد نزدیک و مشاور دولت برای مردم ایران باخبر شدم. او ایرانیان را یک لاقبا نامید و کک کسی نگزید و انگار که نه انگار. و گواه دیگری شد بر استقرار دولت رانتیری که ارباب آن مردم را رعیت و صغیر می پندارند وگرنه در ساختار و بافتار دیگری که مردم در آن از محیط و مساحتی برخوردارند ، جرم اینها کم نبوده و نیست و قاعدتاً ادب میشوند به نحوی عبرت آموز.